Trong vài năm trở lại đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam rơi vào một nghịch lý khó hiểu: đầu tư ngày càng nhiều công cụ AI, nhưng hiệu quả vận hành và chất lượng quyết định lại không cải thiện tương xứng. Thậm chí, ở không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ, tình trạng còn xấu hơn trước khi có AI: quy trình phức tạp hơn, nhân sự mệt mỏi hơn, lãnh đạo mất niềm tin vào những gì AI tạo ra.
AI không làm doanh nghiệp rối. Cách doanh nghiệp triển khai AI mới là thứ tạo ra sự rối loạn.
Mục lục
Khi AI không còn “thông minh” mà trở thành gánh nặng vận hành
Ban đầu, AI được kỳ vọng giúp giảm tải công việc, tăng tốc xử lý và hỗ trợ nhân sự ra quyết định. Nhưng trong thực tế, rất nhiều doanh nghiệp lại chứng kiến điều ngược lại.
Nhân sự marketing phải dùng nhiều công cụ AI khác nhau để viết nội dung, phân tích chiến dịch, tối ưu quảng cáo. Sales có hệ thống AI riêng để dự báo và theo dõi khách hàng. Bộ phận vận hành, tài chính, nhân sự… mỗi nơi lại thử một giải pháp khác. Kết quả là nhân sự không chỉ làm việc với khách hàng hay dữ liệu, mà còn phải quản lý chính hệ sinh thái AI của mình.
AI bắt đầu tạo thêm việc: học công cụ mới, chuyển dữ liệu giữa các nền tảng, đối chiếu output, giải thích kết quả cho cấp trên. Lợi ích kỳ vọng ban đầu bị bào mòn bởi chi phí vận hành ngầm mà doanh nghiệp thường không nhìn thấy ngay.
Doanh nghiệp đang triển khai AI theo công cụ, không theo mục tiêu
Một nguyên nhân cốt lõi là AI thường được đưa vào doanh nghiệp từ hướng công nghệ, không phải từ hướng kinh doanh. Công cụ xuất hiện trước, bài toán xuất hiện sau.
Doanh nghiệp nghe nói một công cụ AI nào đó đang “hot”, được nhiều nơi sử dụng, hoặc được quảng bá là “tối ưu toàn diện”. Thế là mua về, giao cho các phòng ban dùng thử. Nhưng rất ít khi doanh nghiệp dừng lại để trả lời rạch ròi: AI này nhằm cải thiện quyết định nào, và tác động đó sẽ được đo lường ra sao?
Khi không có mục tiêu rõ ràng, AI dễ bị dùng như một lớp hỗ trợ chung chung. Mỗi phòng ban tự diễn giải giá trị của AI theo cách riêng. Điều này khiến AI xuất hiện ở khắp nơi, nhưng không thực sự tạo ra sự thay đổi đáng kể nào ở cấp độ kết quả kinh doanh.
Mỗi phòng ban một công cụ AI: tổ chức bị chia cắt thay vì kết nối
Khi AI được triển khai rời rạc, vấn đề không chỉ nằm ở chi phí công cụ, mà nằm ở cấu trúc tổ chức.
Mỗi phòng ban tối ưu phần việc của mình bằng AI, nhưng không có một khung chung để kết nối các kết quả đó lại. Dữ liệu được thu thập theo nhiều chuẩn khác nhau, chỉ số được định nghĩa khác nhau, và AI cho ra những insight không nói cùng một ngôn ngữ.
Ở cấp lãnh đạo, thay vì có một bức tranh rõ ràng hơn, họ lại phải đối mặt với nhiều báo cáo AI nhưng khó đưa ra quyết định thống nhất. AI lúc này không giúp phá silo, mà vô tình làm silo trở nên tinh vi và khó tháo gỡ hơn.
Dữ liệu nhiều hơn, nhưng quyết định không tốt hơn
Một ngộ nhận phổ biến là cứ có nhiều dữ liệu và AI thì quyết định sẽ tự động tốt lên. Thực tế thì không đơn giản như vậy.
AI chỉ phân tích tốt trong phạm vi dữ liệu mà nó được cung cấp. Khi dữ liệu bị phân mảnh theo phòng ban, theo công cụ, theo mục tiêu cục bộ, AI có thể cho ra những kết quả rất “đúng” về mặt kỹ thuật nhưng không đủ bối cảnh để phục vụ quyết định ở cấp độ doanh nghiệp.
Đây là lý do nhiều nhà quản lý dần quay lại với Excel, kinh nghiệm cá nhân và cảm tính. Không phải vì họ chống lại AI, mà vì AI chưa đủ đáng tin để trở thành một phần trong quy trình ra quyết định thực sự.
Gốc rễ của sự “rối”: không ai thực sự sở hữu bài toán AI
Khi đào sâu hơn, SkillAI nhận thấy một vấn đề lặp lại ở rất nhiều doanh nghiệp: không có ai thực sự chịu trách nhiệm cho bài toán AI.
IT chịu trách nhiệm triển khai công cụ. Các phòng ban chịu trách nhiệm sử dụng. Lãnh đạo kỳ vọng kết quả. Nhưng không có một vai trò rõ ràng chịu trách nhiệm cho câu hỏi: AI này có đang giúp doanh nghiệp ra quyết định tốt hơn hay không?
Khi AI không có “chủ sở hữu” về mặt kinh doanh, nó dễ trở thành một tập hợp công cụ rời rạc, mỗi nơi dùng một kiểu. Doanh nghiệp nói nhiều về AI, đầu tư nhiều cho AI, nhưng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng cho giá trị mà AI tạo ra.
Đây cũng là lý do vì sao nhiều dự án AI không thất bại ngay lập tức, mà rơi vào trạng thái “lưng chừng”: vẫn chạy, vẫn tốn chi phí, nhưng không ai còn kỳ vọng quá nhiều.
Một câu hỏi đơn giản để doanh nghiệp tự kiểm tra lại vị trí của AI
Trước khi tiếp tục đầu tư thêm công cụ AI, doanh nghiệp nên tự hỏi một câu hỏi rất thẳng:
Sau khi có AI, quyết định nào trong tổ chức đã thực sự thay đổi?
Không phải hoạt động nào được tự động hóa, mà là quyết định nào được đưa ra nhanh hơn, nhất quán hơn hoặc ít phụ thuộc cảm tính hơn. Nếu câu trả lời không rõ ràng, rất có thể AI đang chỉ tồn tại như một lớp công nghệ bổ sung, chứ chưa thực sự tham gia vào hệ thống ra quyết định.
Một dấu hiệu khác cần quan sát là hành vi của đội ngũ quản lý trung gian. Khi đứng trước quyết định quan trọng, họ có chủ động dùng output từ AI hay chỉ xem đó là tài liệu tham khảo? Nếu AI không được tin và dùng trong những thời điểm “căng” nhất, thì vấn đề không nằm ở thuật toán, mà nằm ở cách AI được tích hợp vào quy trình.
AI không nên làm doanh nghiệp có thêm thông tin. AI phải giúp doanh nghiệp giảm sự mơ hồ khi ra quyết định. Nếu điều đó chưa xảy ra, sự rối loạn là điều khó tránh khỏi.
SkillAI tiếp cận bài toán này như thế nào khi đào tạo AI cho doanh nghiệp?
SkillAI không bắt đầu từ câu hỏi “doanh nghiệp nên dùng công cụ AI nào”. Chúng tôi bắt đầu từ bài toán và quyết định mà doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong thực tế.
Trong các chương trình đào tạo AI cho doanh nghiệp, giảng viên của SkillAI trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp để khảo sát quy trình, cách dữ liệu đang được sử dụng và cách quyết định đang được đưa ra. AI được đặt đúng vai trò: hỗ trợ con người ra quyết định tốt hơn trong bối cảnh cụ thể của doanh nghiệp.
Thay vì dạy AI như một tập hợp công cụ rời rạc, SkillAI tập trung xây dựng năng lực cho đội ngũ: hiểu bài toán, hiểu dữ liệu, hiểu giới hạn của AI và biết cách dùng AI đúng lúc, đúng chỗ. Điều này giúp doanh nghiệp tránh được tình trạng “AI nhiều nhưng rối”, đồng thời tạo nền tảng để AI thực sự tạo ra giá trị lâu dài.
Kết luận
Doanh nghiệp không rối vì dùng nhiều AI. Doanh nghiệp rối vì AI không được đặt trong một khung ra quyết định rõ ràng và không có người chịu trách nhiệm cho giá trị mà AI tạo ra.
Trong nhiều trường hợp, ít công cụ AI nhưng gắn đúng bài toán và đúng quyết định sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với việc triển khai hàng loạt giải pháp mà không ai thực sự sở hữu.
AI chỉ thực sự thông minh khi nó phục vụ cho những quyết định đúng. Và đó cũng là điểm mà doanh nghiệp cần nhìn lại trước khi tiếp tục đầu tư thêm vào AI.
INDA Academy tự hào là đơn vị tiên phong trong việc đào tạo phân tích dữ liệu và AI chuyên sâu, đặc biệt cho khối ngành Ngân hàng – Tài chính – Bảo hiểm tại Việt Nam. Sau hơn 12 năm “thực chiến” cùng những dòng chảy dữ liệu khổng lồ, chúng tôi đã xây dựng nên một hệ sinh thái đào tạo toàn diện, giúp hàng nghìn học viên chuyển mình từ người mới bắt đầu trở thành những chuyên gia lành nghề, sẵn sàng đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các doanh nghiệp lớn.
Điểm khác biệt lớn nhất tại INDA chính là triết lý đào tạo dựa trên các dự án thực tế (Project-based) và lộ trình cá nhân hóa nhờ ứng dụng AI. Chúng tôi không chỉ dạy bạn cách sử dụng công cụ, mà còn truyền tải tư duy khai phá giá trị từ dữ liệu để đưa ra quyết định kinh doanh chính xác.
Tìm hiểu thêm về các khóa học TẠI ĐÂY:
Lộ trình đào tạo Data Engineer
Lộ trình đào tạo Data Analyst
Lộ trình đào tạo Tester
Khóa học Data Engineer nâng cao – Thực chiến 5 dự án doanh nghiệp
Khóa học Data Analyst nâng cao – Thực chiến 5 dự án doanh nghiệp
